Vakıf Katılım web

ŞİRKETLERDE KAR DAĞITIM POLİTİKALARI

Bora YARGIÇ 30 May 2024

Bora YARGIÇ
Tüm Yazıları
Sermaye şirketlerinde dönem sonlarında elde edilen karın dağıtımını yapma zorunluluğu olup olmadığına önceki yazılarımda yer vermiştim.

Şirketlerde dağıtılması planlanan kar payı dağıtım politikaları tür ve çeşitlerine de bu yazımda bir göz atalım. 

 Anonim şirkette kar dağıtımı

Kar dağıtım politikaları, bir şirketin elde ettiği kârı hissedarlarına nasıl ve ne zaman dağıtacağını belirleyen stratejilerdir. 

Bu politikalar, şirketin büyüme hedefleri, finansal durumu, nakit akışı ihtiyaçları ve hissedar beklentileri gibi çeşitli faktörlere dayanarak şekillenir. Kar dağıtım politikalarının ana türleri ve bileşenleri şunlardır:

1. Karın Tamamen Yeniden Yatırılması

Bu stratejide, şirket elde ettiği tüm karı işine yeniden yatırır. Bu, özellikle büyüme aşamasındaki şirketler için yaygın bir yaklaşımdır. Amaç, şirketin büyümesini ve piyasa değerini artırmaktır.

2. Temettü Dağıtımı

Temettü, şirketin kârından hissedarlarına nakit veya hisse senedi olarak yapılan ödemelerdir. Temettü dağıtım politikaları şunları içerebilir:

Düzenli Temettü: Şirket, belirli aralıklarla (genellikle çeyrek, yarıyıl veya yıllık) düzenli olarak temettü öder.

Özel Temettü: Şirket, beklenmedik veya olağanüstü kâr durumlarında bir defaya mahsus özel temettü ödemesi yapar.

Hisse Senedi Temettüsü: Şirket, nakit yerine hissedarlarına ek hisse senedi dağıtır.

3. Hisse Geri Alımı (Share Buybacks)

Şirket, açık piyasadan kendi hisselerini geri satın alır. Bu, hisse başına kazancı artırabilir ve hisse fiyatlarını yükseltebilir. Hisse geri alımı, genellikle şirketin nakit fazlası olduğunda ve hisselerinin düşük değerde olduğunu düşündüğünde tercih edilir.

Türk Ticaret Kanunu’nun 519'uncu maddesine göre; yıllık kârın yüzde beşinin, ödenmiş sermayenin yüzde yirmisine ulaşıncaya kadar genel kanuni yedek akçeye ayrılacağı; bu sınıra ulaşıldıktan sonra da "Pay sahiplerine yüzde beş oranında kâr payı ödendikten sonra, kârdan pay alacak kişilere dağıtılacak toplam tutarın %10”nun genel kanuni yedek akçeye ekleneceği hükme bağlanmıştır.

ŞİRKETLERDE KAR PAYI DAĞITIM POLİTİKALARI

Bir işletmede Dağıtılan kar payı / Net kar oranının uzun vadede işletme bünyesinde bırakılan fonların yeni yatırımlara tahsisi halinde sağlayacağı kar oranına, ortakların yatırımlardan bekledikleri verime, kişisel gelir vergisine, dağıtılmayan kazançlardan yapılan vergi kesintisi ile eğer varsa sermaye kazancı vergileri arasındaki farka ve yeni pay senedi çıkarılmasının  gerektiği  giderlere  göre  değişme  göstereceği  söylenebilir. Oran ABD’de %50 dolaylarında dalgalanma göstermektedir. 

Kâr payı dağıtım politikası başlıca üç grupta incelenebilir. Bunlar; sabit miktarda kâr payı dağıtılması, sabit oranda kâr payı dağıtılması ve sabit miktarda kâr payı dağıtıp, bazen bunun üzerine ilave kâr payı dağıtılmasıdır. 

1. İstikrarlı Kar Payı  Dağıtımı : 

İstikrarlı kar payı (temettü) dağıtımı, anonim şirketlerin kârlarının bir kısmını düzenli ve tahmin edilebilir bir şekilde hissedarlarına dağıtma politikasını ifade eder. Bu yaklaşım, yatırımcıların güvenini artırır ve şirketin finansal istikrarını vurgular. İstikrarlı temettü politikaları, özellikle riskten kaçınan yatırımcılar ve düzenli gelir bekleyen hissedarlar için çekicidir. 

Ana Unsurlar

Düzenlilik ve Tahmin Edilebilirlik

• Belirli Dönemlerde Ödeme: Şirketler, genellikle yıllık, yarıyıl veya çeyrek dönemler halinde düzenli temettü ödemesi yaparlar. Bu, hissedarların ödemeleri ne zaman alacaklarını bilmelerini sağlar.

• Öngörülebilir Tutarlar: Ödemeler genellikle tutarlıdır ve büyük dalgalanmalar göstermemelidir. Şirketler, temettü miktarlarını belirlerken istikrarı ön planda tutar.

Temettü Oranı ve Politikası

• Sabit Temettü Oranı: Şirketler, belirli bir yüzdeyi (örneğin, yıllık kârın %30'u) temettü olarak dağıtabilir. Bu oran, kârın miktarına göre artabilir veya azalabilir, ancak oran genellikle sabittir.

• Temettü Artışı: Şirketler, finansal duruma bağlı olarak zaman zaman temettü oranlarını artırabilir. Bu, hissedarları memnun eder ve şirketin kârlılığının arttığını gösterir.

İhtiyatlı Yaklaşım

• Rezerv Oluşturma: Şirketler, ekonomik dalgalanmalara karşı bir tampon oluşturmak için belirli bir miktar kârı yedek akçelere ayırabilir. Bu, temettü ödemelerinin sürdürülebilirliğini sağlar.

• Büyüme ve Yatırım: Şirketler, temettü öderken aynı zamanda büyüme ve yatırımlar için yeterli kaynağı ayırmaya özen gösterir.

Yönetim Kurulu Kararları

• Temettü Politikasının Belirlenmesi: Yönetim kurulu, şirketin temettü politikasını belirler ve hissedarlara bildirir. Bu politika, şirketin uzun vadeli stratejilerine uygun olmalıdır.

• Yıllık Genel Kurul Onayı: Temettü ödemeleri genellikle yıllık genel kurulda onaylanır. Hissedarlar, yönetim kurulunun önerdiği temettü politikasını değerlendirir ve onaylar.

Finansal Analiz ve Planlama

• Kâr ve Nakit Akışı Analizi: Şirketler, temettü ödemelerini belirlerken kâr ve nakit akışlarını dikkatle analiz eder. Sağlam bir finansal planlama, temettü ödemelerinin sürdürülebilir olmasını sağlar.

• Gelecek Tahminleri: Şirketler, gelecekteki kâr ve nakit akışını tahmin ederken ihtiyatlı davranır. Bu tahminler, temettü politikasının sürdürülebilirliğini destekler.

Faydaları

Hissedar Güveni ve Sadakati

• Yatırımcı Çekiciliği: İstikrarlı temettü ödemeleri, yatırımcılar için çekici bir özellik olup, hissedar tabanını genişletebilir.

• Güven İnşası: Düzenli temettü ödemeleri, şirketin finansal sağlığını ve yönetim ekibinin güvenilirliğini gösterir.

Piyasa Değeri Üzerindeki Etki

• Hisse Fiyatı İstikrarı: İstikrarlı temettü ödemeleri, hisse senedi fiyatlarında istikrar sağlayabilir ve piyasa dalgalanmalarına karşı dayanıklılığı artırabilir.

• Pozitif Algı: Piyasa, düzenli temettü ödemesi yapan şirketleri genellikle olumlu algılar, bu da şirketin piyasa değerini artırabilir.

Zorluklar ve Riskler

Ekonomik Dalgalanmalar

• Durgunluk ve Krizler: Ekonomik durgunluk veya kriz dönemlerinde, şirketin kârlılığı düşebilir, bu da temettü ödemelerini zorlaştırabilir.

• Değişen Finansal Durum: Şirketin finansal durumu ve kâr marjları zamanla değişebilir, bu da temettü politikasının gözden geçirilmesini gerektirebilir.

Yatırım ve Büyüme İhtiyaçları

• Yatırım Öncelikleri: Şirketin büyüme ve genişleme için yatırımlara ihtiyaç duyması durumunda, temettü ödemeleri bu yatırımları kısıtlayabilir.

• Finansal Esneklik: Yüksek temettü ödemeleri, şirketin finansal esnekliğini azaltabilir ve beklenmedik harcamalar veya fırsatlar karşısında hareket kabiliyetini kısıtlayabilir.

İstikrarlı kar payı dağıtımı, bir anonim şirketin hissedarlarına düzenli gelir sağlamasını ve finansal istikrarını göstermesini sağlar. Ancak, bu politikayı sürdürebilmek için dikkatli finansal planlama ve yönetim gereklidir. Şirketler, temettü ödemeleri ve büyüme hedefleri arasında denge kurarak uzun vadeli başarısını ve hissedar memnuniyetini sağlamak için çaba göstermelidir.

Tasarruf  sahipleri  genellikle  istikrarlı  bir  kar  payı  dağıtımı  yapan  ve  dağıtılan  kar  payları  düzenli  bir  artış  gösteren  şirketleri  yeğlemektedirler.  İstikrarlı  kar  payı  alınması  riski  azaltmakta  diğer  taraftan  yatırımcıların  gelirlerini  takviye  etmektedir.  

 İlave  kar  payı  dağıtımı - Extra Dividend

Bu  tür  kar  payı  dağıtım  politikaları  diğer  politikaların  sakıncalarını ortadan  kaldırmak  amacıyla  geliştirilmiştir.  Sabit  miktarda  kar  payı  dağıtımları  yılın  karından  bağımsız  olmakta  yatırımcıların  ilgisini  çekmemektedir  finans  yöneticileri  bir  taraftan  sabit  miktarda  kar  dağıtımı  yaparken  koşulları  elverdiğince  ilave  kar  payı  dağıtımına  giderler. 

Özellikle  ABD’de  işletmelerin  bu  tür  kar  payı  dağıtım  politikası  uyguladıkları  görülmektedir.  Üçer  aylık  dönemlerde  dağıtılan  normal  kar  paylarına  ek  dönem  karı  beklenilenin  üzerinde  ise  ilave  kar  payı  dağıtılır.  Bu  çeşit  kar  payı  dağıtımında  sabit  kar  payı  ile  geleceğin  belirsizliği  azaltılırken  ilave  ödemeler  ile de  ortaklar  işletme  karlığından  yararlanmakta olunduğunu belirtelim.